Кыргыз
Макала тапшыруу
Салыштырмалуу экономика

Макала

Макаланы жүктөө

Кыргызстандын экспорттук потенциалын өнүктүрүү: тышкы сооданын кыйынчылыктары жана келечеги

Нелли Акылбекова, Айганыш Саякбаева, Сяоюй Чжан, Хун Чжи, Гуаньюй Ду

Кабыл алынган убакыт 13.10.2025, Түзөтүлгөн 28.02.2026, Кабыл алынган 31.03.2026

Аннотация

Дүйнөлүк экономикалык интеграция күч алып жаткан шартта, Кыргызстандын экспорттук потенциалын жогорулатуу улуттук туруктуу өнүгүүнү камсыз кылууда өзгөчө мааниге ээ. Бул изилдөөнүн максаты – өлкөнүн экспорттук секторунун учурдагы абалын жана негизги чектөөлөрүн баалоо, ошондой эле аны жакшыртуунун стратегиялык багыттарын аныктоо болду. Изилдөөдө аналитикалык, салыштырма, экономикалык-статистикалык, системдик ыкмалар, эксперттик баалоо жана SWOT-анализ колдонулду. Анализдин жыйынтыгында Кыргызстандын тышкы соодасынын көлөмү төмөн, соода балансы терс, жана алтын экспортуна жогору көз карандылык мүнөздүү экени аныкталды. Бул көрүнүш экономиканын диверсификацияланышына тоскоол болууда. Экспорттук түзүм тар болуп, товардык түрдүүлүк чектелүү жана негизги соода өнөктөштөрү катары Россия менен Казакстанга көбүнчө көз каранды, бирок Улуу Британия сыяктуу жаңы рынокторду изилдөө аракеттери жүрүп жатат. Башкы тоскоолдуктарга начар өнөр жайлык потенциал, жетишсиз логистикалык инфратүзүм жана чакан жана орто ишканалар үчүн институционалдык колдоонун жоктугу кирет. Ошентсе да, кошумча нарктуу кайра иштетүү, органикалык айыл чарба өндүрүшү жана Евразия экономикалык биримдиги алкагындагы аймактык кызматташтык сыяктуу олуттуу мүмкүнчүлүктөр бар. Экспорттук потенциалы бар артыкчылыктуу секторлорго айыл чарба, жеңил өнөр жай (текстиль), тоо-кен ишмердүүлүгү жана кызмат көрсөтүүлөр кирет. Макалада Кыргызстандын 2023-2024-жылдардагы экспорттук мүмкүнчүлүктөрү Борбор Азиядагы башка өлкөлөр менен салыштырылып анализденди. SWOT-анализдин негизинде экспортту диверсификациялоо, инфратүзүмдү бекемдөө жана тышкы экономикалык байланыштарды кеңейтүү боюнча сунуштар иштелип чыкты. Бул изилдөөнүн практикалык мааниси – саясат жүргүзүүчүлөр, экспортко багытталган ишканалар жана аналитиктер үчүн Кыргызстандын экспорттук атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу жана глобалдык экономикага натыйжалуу интеграциялоо боюнча стратегияларды түзүүдө колдонууга болот

Негизги сөздөр:

глобалдашуу; SWOT-анализ; Евразия экономикалык биримдиги; эл аралык кызматташтык; экспорттук диверсификация; туруктуу өнүгүү; атаандаштыкка жөндөмдүүлүк

Алуу булагы Том 2, № 1, 2026

Барактар 8-22

Колдонулган булактар Цитаталоо

Колдонулган булактар

  1. Abylkasimova, Z., Kalinkin, A., Akisheva, D.M., Orynbekova, G., & Alibayeva, M. (2021). Formation and development of the region's export potential. The Journal of Economic Research & Business Administration, 138(4), 113-129. doi: 10.26577/be.2021.v138.i4.11.
  2. Agency on Statistics under the President of the Republic of Tajikistan. (n.d.). Retrieved from https://www.stat.tj/en/.
  3. Allayarov, P., Mehmed, B., Arefin, S., & Nurmatov, N. (2018). The factors affecting Kyrgyzstan’s bilateral trade: A gravity-model approach. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 5(4), 95-100. doi: 10.13106/jafeb.2018.vol5.no4.95.
  4. Asian Development Bank (ADB). (n.d.). Retrieved from https://www.adb.org/.
  5. Balashova, M., & Tsvigun, I. (2021). The role of the foreign trade in the development of contemporary supernational structures in the age of globalisation 4.0. Bulletin of Baikal State University, 31(2), 186-196. doi: 10.17150/2500-2759.2021.31(2).186-196.
  6. Baldwin, R. (2016). The great convergence: Information technology and the new globalisation. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
  7. Bekbolotova, S., Djanibekov, N., & Herzfeld, T. (2025). How does regional economic integration impact trade in small economies? Evidence from Armenia and Kyrgyzstan’s EAEU accession. Eurasian Geography and Economics, 1-29. doi: 10.1080/15387216.2025.2475904.
  8. Calabrese, L. (2024). Diversifying away from extractives: The Belt and Road Initiative, Chinese capital and industrialisation in the Kyrgyz Republic. The European Journal of Development Research, 36, 601-638. doi: 10.1057/s41287-024-00632-1.
  9. Dooranov, A., Jumabekova, N., Sarygulova, R., Bavlankulova, D., & Dzhylkychieva, Zh. (2024). Economic assessment of the export potential of the Kyrgyz regions: Methodology for calculating and analysing the rating. Scientific Bulletin of Mukachevo State University. Series “Economics”, 11(3), 59-72. doi: 10.52566/msu-econ3.2024.59.
  10. Dzhailova, A., & Kozhoshev, A. (2020). Potential of development of trade and economic cooperation of Kyrgyzstan under conditions of deepening integration. In Proceedings of the International conference on Eurasian economies (Paper ID 2397). Baku: International Congress on Eurasian Economies. doi: 10.36880/C12.02397.
  11. Eurasian Development Bank (EDB). (n.d.). Retrieved from https://eabr.org/.
  12. Ginoyan, A.B., & Tkachenko, A.A. (2022). EAEU countries foreign trade policy: Results of simulation modeling. Finance: Theory and Practice, 26(2), 175-189. doi: 10.26794/2587-5671-2022-26-2-175-189.
  13. Guluzade, Y.A. (2024). Current problems and prospects for expanding foreign trade relations of Azerbaijan. Economy and Management: Problems, Solutions, 3/7(144), 108-115. doi: 10.36871/ek.up.p.r.2024.03.07.013.
  14. Hasanli, A., & Huseynli, A. (2023). The essence of foreign trade. Labor and Social Relations, 1(19), 208-212. doi: 10.61764/lasr.1.2023.208-212
  15. Hrechyshkina, O., & Samakhavets, M. (2019). Merchandise trade in the EAEU integrating environment. Quaestiones Geographicae, 38(4), 163-174. doi: 10.2478/quageo-2019-0038.
  16. International Finance Corporation (IFC). (2021). Creating markets in the Kyrgyz Republic: Unleashing the potential of the private sector to return to a successful development trajectory. Washington, D.C.: IFC.
  17. International Monetary Fund (IMF). (n.d.). Retrieved from https://www.imf.org/en/Home.
  18. Jeníček, V., & Krepl, V. (2009). The role of foreign trade and its effects. Agricultural Economics, 55(5), 211-220. doi: 10.17221/1507-AGRICECON.
  19. Ji, X., Dong, F., Zheng, C., & Bu, N. (2022). The influences of international trade on sustainable economic growth: An economic policy perspective. Sustainability, 14(5), article number 2781. doi: 10.3390/su14052781.
  20. Kashperska, A.I., & Yatsiuk, O.V. (2024). Foreign economic activity of enterprises: Modern challenges and prospects of development. Business Inform, 5(556), 32-42. doi: 10.32983/2222-4459-2024-5-32-42.
  21. Kot, V., Barsukova, A., Strielkowski, W., Krivko, M., & Smutka, L. (2023). International trade in the post-Soviet space: Trends, threats, and prospects for the internal trade within the Eurasian Economic Union. Journal of Risk and Financial Management, 16(1), article number 16. doi: 10.3390/jrfm16010016.
  22. Kryvovyazyuk, I., Oksenyuk, K., Zavadska, O., Oleksandrenko, I., & Dmytruk, V. (2024). Overview of global challenges and survival strategies for export companies. Economic Forum, 14(3), 35-49. doi: 10.62763/ef/3.2024.35.
  23. Lalayan, L.A. (2024). Export potential of Kyrgyzstan in the agro-industrial complex. Geoeconomics of Energy, 2(26), 157-167. doi: 10.48137/26870703_2024_26_2_157.
  24. Ministry of National Economy of the Republic of Kazakhstan, Bureau of National Statistics. (n.d.). Retrieved from https://stat.gov.kz/en/.
  25. National Bank of the Kyrgyz Republic. (n.d.). Retrieved from https://www.nbkr.kg/index.jsp?lang=ENG.
  26. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic. (n.d.). Retrieved from https://www.stat.gov.kg/en/.
  27. Osmonkulova, G., Toibaeva, N., Batyrbekova, Zh., Asanakunova, G., & Ibraev, K. (2025). Influence of logistics systems on the development of international trade in the agricultural sector of Kyrgyzstan. Scientific Horizons, 28(3), 146-159. doi: 10.48077/scihor3.2025.146.
  28. Samokhovets, M.P., & Hrechyshkina, O.A. (2020). Eurasian Economic Union: Foreign trade development of the member states with third countries. Time Description of Economic Reforms, 2(38), 31-37. doi: 10.32620/cher.2020.2.04.
  29. Skrypnyk, N., & Naryvska, A. (2024). Peculiarities of formation and development of the export potential of the EU countries in the context of global instability. Market Infrastructure, 78, 41-47. doi: 10.32782/infrastruct78-8.
  30. State Committee of the Republic of Uzbekistan on Statistics. (n.d.). Retrieved from https://stat.uz/en.
  31. State Committee on Statistics of Turkmenistan. (n.d.). Retrieved from https://www.stat.gov.tm/en.
  32. UN Comtrade Database. (n.d.). Retrieved from https://comtradeplus.un.org/.
  33. Upadhaya, P. (2023). Nepal’s foreign trade: Prospects and problems. Resunga Journal, 2(1), 69-85. doi: 10.3126/resungaj.v2i1.64040.
  34. Vijayasri, G.V. (2013). The importance of international trade in the world. International Journal of Marketing, Financial Services and Management Research, 2(9), 111-119.
  35. World Bank. (n.d.). Retrieved from https://data.worldbank.org/.

Цитаталоо

Akylbekova, N., Sayakbaeva, A., Zhang, X., Ji, H., & Du, G. (2026). Development of Kyrgyzstan's export potential: Challenges and prospects of foreign trade. Comparative Economics, 2(1), 8-22.